Reflectie op ‘Zo zijn onze manieren’

reflectie op zo zijn onze manieren, gewoontes in de kerk

Mijn recensie van het boek ‘Zo zijn onze manieren’ zorgde voor heel wat reacties. Het was een redelijk feitelijk verslag. Maar ik voel ook de behoefte om een iets persoonlijker verhaal hierover te schrijven. Want het boek heeft echt wel iets met mij gedaan. Dit is een reflectie op dit mooie boek over de oorsprong van gewoontes in de kerk. Lees je liever eerst de recensie? Dat kan hier.

Gewoontes in de kerk

Iemand wees mij erop dat je wel flink theologisch onderbouwd moet zijn als je boven alles wat er al over dit boek geschreven is wilt uitkomen. Wees gerust, die intentie heb ik niet. Ik geloof niet zo in de objectiviteit van de wetenschap, zeker niet als het over theologie gaat.
Een van de lezers leek opgetogen met het boek maar was bang voor de consequenties die het zou hebben als ze het boek zou lezen: teleurstelling, meer van hetzelfde? En een ander schreef iets als: Moet het nou? Het ligt niet aan de vorm van de kerk, maar aan de inhoud van de kerkmensen dat het niet altijd naar tevredenheid loopt in de kerk.

Op zoek naar het gevoel

Ik geloof dat het niet veel zin heeft om feitelijk tegen dit boek in te gaan. Daar heb ik de kennis heb niet voor. En het is ook nuttelkoos, want de ene mening roept weer een volgende op, het ene feit bewijst of ontkent het andere feit. En zo blijf je bezig. En eigenlijk reageert ieder toch vanuit zijn gevoel op zo’n boek. Soms vanuit weerstand of projectie of welk psychologisch fenomeen dan ook.
Het is gemakkelijk om vanuit je gevoel ergens over op zoek te gaan naar de feiten die je gevoel ondersteunen. Maar laten we het andersom doen. We gaan op zoek naar het gevoel en kijken wat het precies met je doet. En om te kijken of het terechte gevoelens zijn. (Het is hip om te zeggen dat gevoelens ‘er mogen zijn’, maar volgens mij is dat misleidend schreef ik in dit blog over Bijbelse opvoedprincipes). Daarom geen antwoord op de aan mij gestelde vragen, maar een reflectie op ‘Zo zijn onze manieren’.

Ik word onzeker en onrustig van dit boek

In het boek doen de schrijvers heel veel uitspraken die ze (proberen te) onderbouwen vanuit de literatuur. Ik ga niet al die literatuur doorlezen om te kijken of alle uitspraken wel kloppen. Ik ga er bij ieder boek vanuit dat interpretatie en selectie een rol hebben gespeeld. Dus bij alles wat ik lees of hoor denk ik: het zou zo kunnen zijn. En met al die stukjes ‘mogelijkheden’ bouw ik mijn visie op de wereld en mijzelf. Dus de droge stukken in dit boek over de oorsprong van toga’s, kerkpunten, kerkkoren en betaalde dominees denk ik: het zal wel. En af en toe denk ik zelfs: lekker belangrijk. Of: dit is volgens mij te kort door de bocht.

Het lezen van dit boek levert mij een gevoel van onrust op. Vandaar die pijn in mijn buik, die ik beschreef in het allereerste blog over dit boek. Ik vind het een vreselijk boek omdat ik er onzeker van word. Dit komt doordat ik in mijn ‘jongelingsjaren’ samen met mijn ouderlijk gezin een soort kerkstrijd heb gevoerd. Als je dit blog leest dan begrijp je er wat meer van waarschijnlijk.
Ik lees dit boek weer net op het moment dat we wat thuisraken in onze huidige kerkelijke gemeente. En na een paar jaar gaan dan de ongeschreven wetmatigheden opvallen en besef je ineens dat we ook in deze gemeente weer kerkje spelen. Nee, hier is het ook niet! Maar waar dan wel? Ik voel mij weer in between churches. Een naar onbestemd gevoel, maar ik troost mij maar met de gedachte dat dit misschien bedoeld wordt met ‘vreemdelingschap op aarde’.

Het boek ‘Zo zijn onze manieren’ bevestigt mijn gevoel

Waar zijn we mee bezig, als alles in de kerk door mensen bedacht is? Als er nog weinig is dat lijkt op de oorspronkelijke vorm van de kerk? Mijn gevoel dat we kerkje spelen lijkt verklaard te worden door dit boek. Mijn moeite met het Avondmaal lijkt ineens heel logisch te zijn: zo is het niet bedoeld als je de schrijvers van het boek mag geloven.
Het boek verklaart ook de onduidelijkheid die ik vroeger ervoer als het ging over geschiedenis, kerkgeschiedenis en Bijbelse geschiedenis. Ik dacht dat het drie verschillende werelden waren. Totdat ik ineens Luther tegenkwam in al die soorten geschiedenis. De kerkgeschiedenis is een soort heilig gemaakte wereldse geschiedenis. Daar werkte God en verder blijkbaar niet. Ik voelde toen dat er iets niet klopte. Dit boek maakt duidelijk waarom: we hebben er in het belang van ons eigen plaatje een aparte wereld van gemaakt.
Terwijl de eerste christenen midden in de wereld stonden en soms met gevaar voor eigen leven bij elkaar kwamen in hun gewone woonhuizen. Niet om kerk te spelen maar om God te aanbidden die ze zo nodig hadden.

Het boek maakt mij ongelovig.

Dit boek over gewoontes in de kerk maakt dat ik mij vreselijk ongelovig voel. Onchristelijk, onkerkelijk. Omdat ik diep van binnen voel dat het waar is wat ze schrijven over die eerste kerkgemeenschappen. Dat ze bij elkaar kwamen omdat ze ertoe door hun hart toe gedreven werden. Dat ze voelden dat ze het nodig hadden. En als ik lees dat Christus de leiding had in de gemeente, dat Hij bepaalde wat er gebeurde en wie er iets ging zegggen wordt ik bijna bang.

Ik ben in evangelische gemeenten geweest, waar het in eerste instantie lijkt alsof bovenstaande gebeurt. Alsof de Geest het compleet voor het zeggen heeft. Tot je er langer rondloopt en merkt dat het niet de Geest is maar stokpaardjes van menselijke geesten. Vooral tijdens de speciale ‘ieder heeft iets-diensten’ waar verwijtend wordt gedaan als het toch een ‘de meesten hebben niets-dienst’ is geworden. Ik ben in hervormde kerken geweest waar ze voor zoveel verschillende geloofsopvattingen moeten preken dat er geen stellingen meer worden ingenomen. Wat rest is uiterlijk vertoon. Ik hoor van kerken waar de Bijbel pas open mag gaan als er een ouderling of predikant aanwezig is. Ik voel mij daardoor ongelovig, omdat ik daar niet bij wil horen. Omdat ik van de weeromstuit ook niet meer weet wat wel de bedoeling is.

Ik voel mij ongelovig omdat het mij doodeng lijkt om de Geest zijn gang te laten gaan. Ook al vraag ik er iedere dag om. Het lijkt mij zo eng. En tegelijk wil ik het zo graag.

Tegenstrijdig, angstig en ongelovig.

Het boek maakt mij gelovig

Het boek heeft er tegelijk ook voor gezorgd dat ik mij geloviger ben gaan voelen. Ja klinkt raar omdat ik hierboven het tegenovergestelde beweer, maar er is vast iemand onder mijn lezers die het begrijpt. Juist omdat het boek zo teruggrijpt op de Bijbel en de tijd van de Bijbel kan ik nog meer de aangeleerde gedachten over kerkteksten loslaten en de boodschap pakken die er in die tekst ligt.
Als je inziet dat Jezus niet alleen een verlosser is maar ook een rebel begrijp ik veel gebeurtenissen in de bijbel. De auteurs noemen bijvoorbeeld het moment dat Jezus met spuug modder maakt en op de ogen van de blinde man smeert. Niemand heeft mij ooit geleerd dat Jezus hier een pure rebel was. (lees hier mijn blog over “Jezus onze niet zo lieve Heer”.)

Niemand heeft mij ooit vertelt dat de joden een wet hadden waarin staat dat je geen spuug en zand mag vermengen en op de ogen van een blinde mag smeren. (Sjabbat 108:20) En dus zeker niet op de sabbat! En ik maar denken dat Hij gewoon een wonder deed.

Er komt wel een vraag bij overigens: wie was er dan nog meer op het idee gekomen om aarde en water te vermengen en dit op de ogen van een blinde te smeren? Waarom is het verboden? Er is vast iemand die het weet, dat is mij ook wel weer genoeg.

Het boek heeft er ook voor gezorgd dat ik in allerlei preken en artikelen de frames beter ontdek. Zo merk ik dat we de Bijbel vaak veel negatiever uitleggen dan nodig is. Dat doen we omdat het anders niet in ons straatje past. In dit blog ga ik daar aan de hand van de ongelovige Thomas op in.

Of te wel

Op deze manier lees ik boeken. Ik kruip er dwars doorheen en het boek gaat een hele poos in mij zitten. En na een poos blijft in mijn gedachten over wat van waarde is. De rest was stro en verdwijnt weer uit mijn geheugen. Dit boek over gewoontes in de kerk heeft best wat teweeggebracht in mijn leven.

Ben je benieuwd geworden naar aanleiding van deze reflectie? Koop hier het boek Zo zijn onze manieren (aff.) Of ga hierheen om mijn recensie erover nog eens te lezen.

Vertel het een ander!
About the author
Vader, echtgenoot, christen, blogger, leerlingbegeleider, freelance tekstschrijver en jongerencoach. Blogs over passend onderwijs en hoogbegaafdheid kun je vinden op www.chielvoerman.nl

2 thoughts on “Reflectie op ‘Zo zijn onze manieren’

  1. Ken het boek niet maar herken wel veel was je schrijft. De Gemeente was volmaakt totdat ik er bij kwam is een uitspraak om aan te geven dat we allemaal onvolmaakt zijn en dus de kerk ook. Misschien is dat één van de moeilijkste dingen in de kerk. En geldt ook voor stokpaardjes bv.
    En dan kun je zomaar een in between gelovige worden. Ik ken er velen…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *