jongeren verbinden aan de kerk

Waarom zou ik daar willen zijn?

Geplaatst door

Als je mijn blogs regelmatig leest dan weet je dat ik een soort haat-liefde verhouding met de kerk als instituut heb. Het zou zo mooi kunnen zijn, denk ik steeds. En vaak denk ik na over de jongeren in de kerk. Onlangs hoorde ik van een ouder met wat oudere kinderen dat die iets in deze trend tegen haar gezegd hebben: de kerk*, waarom zou ik daar willen zijn? En dat doet pijn. Hoe kunnen we met de wetenschap van jeugdtrends de jongeren verbinden aan de kerk?

*ik weet dat er lezers zijn die een hekel hebben een het woord kerk. Ze spreken liever van gemeente omdat dat organischer klinkt. Ik gebruik het woord wel, want de kerk is nu eenmaal af en toe wat star, kan er niets aan doen.

Jongereniconen 2019

Marketingtribune heeft eind december 2018 voor de 23e keer allerlei trends voor jongeren op een rijtje gezet. Ze noemen dit de Jongereniconen 2019. Uiteraard komen deze iconen overeen met de trends die de christelijke organisaties die zich met jongeren bezighouden hebben beschreven onder de naam Jeugdtrends 2019. Ik schreef al eerder een blog over Jeugdtrends 2019.

De blik van Marketingtribune is breder. Ik haal er wat kreten uit die voor mij passen in de lijn van de blogs die ik hier schrijf over geloof en jongeren. Hoe kunnen we jongeren weer verbinden aan de kerk of moeten we dat eigenlijk helemaal niet willen?

Identiteit en verleden

De identiteit en het verleden spelen een grote rol in 2019. Waar we als land af willen van de VOC-mentaliteit en we in grote haast ook straten naar vrouwen proberen te vernoemen, zijn we in de kerk ook bezig met het zuiveren van ons verleden. Of het nu gaat over misbruik in de RK of om te grote ego’s binnen de gereformeerde kerken. In de gemeente waar ik nu naar toe ga is de ‘fusie’ tussen de NGK en de GKV wel een groot ding. Het verleden wordt negatief gelabeld en alle pijn die mensen is aangedaan moet worden rechtgezet, vergeven en het liefst ook vergeten. Tegelijk willen we rechtdoen aan de identiteit en cultuur van de twee kerkgenootschappen. Als reactie daarop is er een vage nieuwe identiteit geschreven waar ongeveer alle kerken en gemeenten binnen passen. Grote woorden worden gebruikt: verlangen naar een nieuwe gemeente. Voor de scheuring was het niet zoals het moest zijn, tijdens de scheuring was het nog erger en nu na de scheuring is de scheuring zelf het probleem.
Overal in het land wordt gezocht naar nieuwe gemeenschapsvormen. Maar hoe de kerk dat doet op dit moment is misschien net anders. Oude wijn in nieuwe zakken.

De vraag ‘wie is wij’ en ‘hoe kan ik daar ik zijn’ is een belangrijke vraag waar alle kerkmensen, maar vooral de jongeren in de kerk zich mee bezig houden. Hoe kan ik gemeenschap zoeken met een ander. Vanuit mijzelf, vanuit onszelf op zoek naar een nieuwe wij. Voor ouderen is dit fusieproces een nieuwe vorm en dus helemaal 2019. Maar voor jongeren is het terug naar vroeger, naar een tijd die ze niet hebben meegemaakt. Niet vooruit, maar achteruit. Niet meer relatie, maar meer organisatie. Terwijl ze ook weten: straks als de fusie achter de rug is zakt alles weer terug naar het oude en zullen we weinig merken van alle inspanningen van nu. Want twee kerken die zo op elkaar lijken laten samengaan levert meer van hetzelfde op. Er is geen sprake van het verbrokkelen van oude systemen maar van het herstellen van een groter systeem.

Verhalen vertellen weer cool

In 2019 wordt het vertellen en delen van verhalen weer cool. Dat is een uitgelezen kans voor christelijke gemeentes. Gucci heeft een boekenwinkel geopend waar hij verhalen verkoopt van echte mensen. Tijdens erediensten moeten we dus weer de echte verhalen gaan vertellen. Geen gelikte PowerPoint met plaatjes die we in allerlei andere contexten ook al zijn tegengekomen. Een getuigenis met echte emoties doet het momenteel beter dan een strakke exegese van een Bijbelvers met behulp van experts uit het verleden. Want wat is waar? Wat was het frame van die oude schrijvers? Fakenews wordt niet verteld door iemand wiens emoties we kunnen voelen en zien.

Maar let wel op die twee eigenschappen die in het artikel genoemd worden:

  • Kom snel tot de kern
  • Schakel het publiek in bij het doorvertellen van je verhaal.

Dat eerste punt klinkt logisch maar is een hele uitdaging. Geen onsamenhangend verhaal omdat een preek nu eenmaal 20 minuten moet duren. Online een spannende uitnodiging, tijdens de dienst kom je direct tot je punt. En na afloop is het tijd voor puntje twee. Stel geen suggestieve vragen om het geheel interactief te maken maar daag uit, stel de vraag om de boodschap te delen. Het artikel noemt het voorbeeld van horlogemerk Daniel Wellington dat gebruikers opriep foto’s te delen van hun eigen horloge.

Guilty pleasures

Guilty pleasures worden in het artikel gebruikt om het omgaan met eten te verklaren. In de bewust gezonde eetcultuur van deze dagen is ook ruimte voor het bewust eten van ongezond voedsel. Jongeren kiezen, als ze zelf kunnen kiezen, vooral voor wat lekker is. En lekker is soms ook: dat wat door veel mensen gezien wordt als lekker.
Kunnen we dit vertalen naar het gebruik van muziek in erediensten? Ik denk het wel, maar ik laat het aan je eigen verbeelding over. Overigens kunnen jongeren in de kerk verrassende voorkeuren hebben qua muziek.

Betekenis

Over generatie Z (1995-2010) wordt gezegd door Aljan Boer: ‘Een bewuste en eigengereide generatie die graag het roer overneemt wanneer ze zich niet begrepen of vertegenwoordigd voelen’. Een tikkie ongeduldig misschien ook wel. Kijk maar naar de klimaatmarsen waar de jongeren vooroplopen. Ietwat gedefragmenteerd, want de favoriete vakantiebestemmingen van jongeren liggen nu niet bepaald op loopafstand.

Maar jongeren vinden betekenis belangrijker dan een groot salaris. Dus ook in de kerk moet die betekenis voor jongeren te vinden zijn. En dat is lastig. En voor sommigen is die betekenis er gewoon niet meer. Jongeren missen niets als ze niet naar de kerk gaan, dat schreef ik in een eerder blog. En de zoon in de eerste alinea kan ook geen betekenis verbinden aan de kerk. Zolang we als volwassenen vanachter onze bril naar jongeren in de kerk blijven kijken zullen we ze niet bereiken.

New speak vervangt gezond discours

In de media en in de politiek wordt volgens het artikel tegelijk verzachtender en verhardend gesproken. De terrorist is een ‘verwarde man’ maar de veroordeling erachter is sterker geworden. Ook binnen de kerk kan je op verschillende onderdelen deze ‘new speak’ ontdekken. Denk aan de gesprekken over homoseksualiteit maar ook het samengaan van de verschillende kerken. Door de afstand ogenschijnlijk kleiner te maken wordt de kloof zichtbaarder. Met alle ongemakken van dien, want precies zeggen wat je vindt, dat wordt niet geaccepteerd.

Om te ontvluchten ontstaan er kleine actiegroepen die hun stem laten horen. Denk aan Nashville. En er ontstaan kleine en grote luchtballonnen. Een ‘tijdelijke verblijfsstatus’ klinkt heel beschaafd en zit tussen uitzetten en toelaten in.

Ook binnen de kerken hebben we van deze escaperuimtes: Opwekking, New Wine, Jeugdkerken, etc. Mooie ontwikkelingen, maar het zet geen zoden aan de dijk.

Hang naar folklore een kans

Mijn vorige blog over de jeugdtrends stond het kopje ‘beetje retro‘? In de trends las ik namelijk verschillende herkenbare dingen die ook in mijn jeugd al trend waren. De stap van folklore naar retro is maar een kleintje. In de mode is er in 2019 een hang naar folklore. “Een connectie met het verleden en houvast voor de toekomst. Het vertelt ons wie we zijn en waar we thuishoren. Een gevoel van verbondenheid, waar we nu zo’n behoefte aan hebben”, zou Lidewij Edelkoort gezegd hebben. En inderdaad, de 90s worden nagebootst, geen wonder dat het mij allemaal wat bekend voorkomt.
Maar breien is weer hip, zeker voor een goed doel. En wie weet zijn de senioren die vanwege een tekort aan animo hun sjoelwedstrijden gestaakt zijn wel te vroeg gestopt.

Misschien ligt hier een kans om met het gevoel kerkfolklore weer in ere te herstellen. Met lef, want (en dat is vaker een probleem) de ouderen vinden het ondertussen zo hopeloos ouderwets.

Muziek

De zoon die zich afvroeg waarom hij naar de kerk zou moeten gaan herkent zich onder andere niet meer in de muziek die gespeelt wordt in de kerk. Als je naar het jeugdjournaal kijkt dan merk je dat muziek en gebeurtenissen in het leven van artiesten gebracht wordt als nieuws. En wat opvalt is dat de artiesten inderdaad doordacht kwetsbaar en persoonlijk zijn, zoals ook in het artikel van Marketingtribune te lezen is. “De consument wil zich immers inleven in de artiest waar hij/zij nar luistert”. Heel bewust dus vanwege de verkoop.

In de kerkmuziek merken we ook dat de muziek steeds persoonlijker wordt. Kwetsbaarder, persoonlijker. Liederen als ‘The Oceans‘ is niet voor niets een topper onder christelijke jongeren. Terwijl ouderen zeggen: nou, nou, daar zeg je nogal wat: Wherever You would call me. Take me deeper than my feet could ever wander. And my faith will be made stronger. In the presence of my Saviour. En tegelijk zijn we er jaloers op: wat een vertrouwen, wat een overgave!

Misschien tegenstrijdig met het feit dat verhalen vertellen weer cool is, maar laten we beginnen met het stoppen met zingen van narratieve liederen. Zeker de liederen die ook nog geschreven zijn in een beeldende taal die ver van de belevingswereld van de gemiddelde Nederlander staan. Zonder muziek zouden het misschien mooie gedichten zijn, maar ze komen niet tot hun recht als lofprijs of aanbiddingslied. Narratieve liederen zijn niet persoonlijk.

Nieuwe wij

2019 wordt het jaar waarin we tegen de verbrokkeling in het ‘nieuwe wij’ zoeken. Geweldige kans voor de kerken. Mits de volwassenen begrijpen dat de tijd van het debat en de tegenstellingen voorbij is. Een gesprek en een zoektocht naar overeenkomsten en tussenwegen heeft meer kans. Maar dan wel stevig en in die breedheid toch weer compromisloos.
Wat zou het gaaf zijn als binnen de kerkelijke gemeenten de jongeren zoveel betekenis vinden dat ze daar automatisch van gaan delen. Vanuit een protest, een diep gevoel vanbinnen.

De jongeren verbinden aan de kerk?

Ik denk dat het fijn is als er jongeren in de kerk zijn. Juist omdat ze van nature nieuwsgierig zijn en willen groeien en veranderen. Omdat ze op zoek zijn naar betekenis en waarde. Naar identiteit. Maar als ze dat niet kunnen vinden op dit moment? Dan kunnen we beter sorry zeggen en hen Gods zegen meegeven naar een plek waar ze het wel kunnen vinden.

En toch is er vanuit het voorgaande iets te zeggen over jongeren verbinden aan de kerk denk ik:

  • Zie de jongeren niet als een doelgroep, maar erken dat we met elkaar in hetzelfde schuitje zitten, hetzelfde zoeken en willen.
  • Praat niet over jongeren maar met jongeren.
  • Zie jongeren niet als een probleem, maar zie eventuele problemen met jongeren als een symptoom van gemeente zijn.
  • Wees eerlijk en transparant, dat geeft erkenning, waardering en dus ook verbinding.
  • Doe geen kunstjes, maar wees echt.
  • Verleen je de identiteit aan Jezus en niet aan het naambordje aan de kerkmuur.
  • Blijf tijdens preken en Bijbelstudie dicht bij de Bijbeltekst en bij je eigen hart: wat wil God ons zeggen, hoe kan ik hier iets mee.
  • Zing liederen die we met ons hart kunnen zingen: aanbidding, lofprijs in rechtstreekse taal.
  • Spreek kort en bondig, zonder te veel afleiding.
  • Spreek en handel niet vanuit angst, liever vanuit een overmoedig vertrouwen.
  • Geef antwoorden op vragen die echt gesteld worden.
  • Wees beschikbaar; als jongeren op zoek zijn moeten ze ergens kunnen vinden.
  • Geef ruimte aan ideeën waarmee jongeren (en ouderen) de status quo kunnen ontvluchten en ze betekenis en verbinding kunnen vinden. Sla die ideeën niet dood met je volwassen frame.
  • Doe iets aan de negatieve krachten in de kerkgemeenschap. De mensen die angst en onvrede uitstralen over nieuwe vormen. Geef hen geen voorrang op de jongeren. Overwin dat kwade met het goede.
  • Stel je zelf ook eens de vraag: zit ik niet ook te wachten tot de preek voorbij is? Als volwassene kan je daar vaak meer aan doen dan als jongere.
  • Lees nog even mijn blog over de jeugdtrends.

Waarom zou ik daar willen zijn?

Deze pijnlijke vraag bracht dit blog in mij naar boven. En al schrijvende merk ik dat een groot deel van die pijn zit in het idee: nog een generatie dolende zielen in de kerken. Mensen die iets willen met God maar het niet kunnen vinden.
Ik denk zelf ook regelmatig: waarom zou ik er willen zijn? Waarom doe ik nog mee aan die poppenkast. Zou ik niet veel gelukkiger zijn zonder kerk en het gedoe er omheen?

Ja, zo’n opmerking van die jongere doet mij pijn. En helaas weet ik dat ik het op de plekken waar hij het gaat zoeken niet zal vinden. Omdat ik er al geweest ben.
Mijn droomkerk heb ik ooit beschreven. Ik weet niet goed of het nu nog mijn droomkerk zou zijn. Een gemeente met allemaal mensen die allemaal helemaal vol zijn van Gods Geest zodat de vrucht van de Geest door de kieren naar buiten groeit. Dat is mijn droomkerk denk ik nu. Volgens mij best reeël.

Lees meer over mijn zoektocht en vind mee:

Lees je liever andere blogs over jongeren in de kerk? Dan is dit een mooi startpunt. Lees bijvoorbeeld eens hoe de jongeren aankijken tegen de fusie van NGK en GKv.

Vertel het een ander!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *