Zingen in de kerk – traditie of geloof?

zingen in de kerk

In het ND van 6 juni staan twee artikelen over het onderzoek dat gehouden is over muziek in de kerk. Wat wordt er gezongen en hoe wordt het begeleid. Allemaal niet zo reuze interessant als je het mij vraagt. Maar het artikel in ndzeven triggert mij wel even. Een blog over zingen in de kerk, is dat nu een zaak van traditie of van geloof?

Twee opvallende bewegingen

Marcel Barnard, hoogleraar liturgiewetenschap aan de PThU zegt het opvallend te vinden dat twee tradities zo uit elkaar zijn geraakt: “De algemeen-protestantse (van de berijmde psalmen en het liedboek) en de evangelicale (van Opwekking, Hemelhoog en Evangelische liedbundel). De eenheid van de kerk is dus blijkbaar niet meer te vinden in de eredienst. Tegelijk zie je, binnen die protestantse traditie, twee bewegingen juist naar elkaar toe kruipen: de klassiek-gereformeerde traditie en de liturgische beweging.”

Dus er lijkt een grotere kloof te zijn tussen het algemeen protestantse en het evangelische. En tegelijk gaan het klassiek gereformeerde en het liturgische dichter tegen elkaar aan zitten.

Ik heb het idee dat ik die beweging wel herken. In mijn eigen omgeving zie ik dat de meer evangelisch ingestelde mensen steeds minder blij worden van traditionele liederen. En tegelijk merk ik dat de mensen die graag traditionele liederen zingen op zoek gaan naar meer liturgische invulling. Beide processen gaan over het zoeken van beleving en houvast denk ik. Alleen is de ene misschien meer gericht op de uiting van persoonlijk geloof en de relatie met God en de ander meer gericht op het collectieve, het met elkaar beleven van het geloof.

Het lastige is dat die twee processen in tegengestelde richting lijken te gaan. En dat heeft denk ik te maken met de vraag die ik in dit blog stel: zingen in de kerk, gaat dat over traditie of over geloof?

Waarom zingen we in de kerk

Waarom zingen we eigenlijk in de kerk? In het boek ‘Zo zijn onze manieren‘ waar je hier een recensie over kunt lezen is te lezen hoe het aanbiddingsteam en het koor de kerk in zijn geslopen. Maar ook hoe je ze er weer uit zou kunnen krijgen, zodat het zingen in de kerk niet meer een kwestie van smaak is maar van aanbidden.

In het Oude Testament zien we al dat zingen een natuurlijke uiting is van het persoonlijk geloof. Bovendien heeft God zelf het eerste koor opgericht dat dienst mocht doen in en rond de tempel.
Mirjam, de zus van Mozes, ging het volk voor in het prijzen van God. David zong liederen tijdens de stille uren op het veld. Paulus en Silas zongen liederen in de gevangenis om te getuigen van Gods trouw en liefde. Waarschijnlijk zongen ze zichzelf ook moed in. Zingen op zich lijkt wel normaal te zijn voor gelovigen.

Zingen in de kerk heeft allerlei psychologische voordelen. Door het ‘gelukshormoon’ dat vrijkomt als je muziek en liederen hoort die goed bij je passen, voel je je verbonden met de andere mensen om je heen. Er is denk ik nog geen onderzoek gedaan naar wat er gebeurt als je muziek en liederen moet gebruiken waarmee je je niet verbonden voelt. Maar uit eigen ervaring weet ik dat het gelukshormoon dan niet vrijkomt. Ik voel mij dan op mijzelf teruggeworpen. Ik voel mij dan weer als de blanke jongen op de tram in de Bijlmer.

Zingen is sowieso iets dat bij het hart hoort denk ik. Als je vrolijk bent of juist verdrietig, kan je jezelf erop betrappen dat je loopt te zingen. Zingen omdat het de gewoonte is, krijgt de smeuïgheid van het volkslied op het voetbalveld.

Traditie of geloof

Het kenmerk van een traditie is dat het iets stilstaands is. Het woord betekent letterlijk overleveren: het is een gebruik dat van de ene op de andere generatie wordt overgegeven. Dit is prima op het gebied van klederdracht, als je dat in stand wilt houden. Maar als het gaat om het levende lichaam van Jezus Christus dan is stilstaan iets heel tegennatuurlijks. En toch gebruikt Barnard deze term en hoor je mensen vaker spreken over traditie in verband met muziek en liederen.
Voor mij persoonlijk voelt het zingen van een liedboeklied en sommige psalmen als het eten van een bord Brinta op woensdagmiddag. Ineens kom je erachter dat het dan wel een gewoonte is, maar dat niemand het echt lekker vindt. Waarom doen we het eigenlijk? Veel kerkmensen hechten eraan dat de kerk ‘herkenbaar’ blijft.
Met helaas het gevolg dat de kerk niet meer past bij de evangelicalen die zich niet meer herkennen in de manier van praten en zingen in de kerk. Ten diepste omdat het een ander geloof is geworden. En dat is ongelooflijk moeilijk om aan te wijzen. Maar in gesprekken lijk je in eerste instantie over dezelfde dingen te praten. Tot je erachter komt dat de onderstroom van de woorden heel anders is.
De evangelischen en gereformeerden zijn niet voor niets verschillende grote stromingen binnen het christelijke wereldbeeld. Hoe kunnen die ook ooit in één gemeente passen?

De eenheid is weg

‘De eenheid van de kerk is dus blijkbaar niet meer te vinden in de eredienst’, zegt Barnard. Hij doelt op het uit elkaar groeien van het klassieke protestantse en het evangelische. Dat dit uit elkaar groeien ook binnen die verschillende kerken het geval is, lijkt mij ook een feit. Lees bijvoorbeeld mijn blog over stilte en aanbidding. Het lijkt alsof die twee binnen gemeentes tegen elkaar uitgespeeld worden. Of het blog over de perfecte kerk waarin ik schrijf dat het er juist op lijkt dat juist kerkverlaters zich serieuzer lijken bezig te houden met hun relatie met God?

Dat de kloof tussen het klassieke protestantse en het evangelische groter wordt binnen de gemeentes zelf is niet vruchtbaar voor het gemeenteleven. Volgens mij voelen mensen zich uiteindelijk alleen thuis in een gemeente die ‘op hen lijkt’. Als mensen gelijkgezind zijn ontstaat er een gezonde balans in ‘geven’ en ‘nemen’ binnen de gemeente. Als er verschillende talen worden gesproken valt de gemeente uiteindelijk uit elkaar. Omdat het gewoon niet werkt.

En is het erg? Ik denk dat het fijn is als mensen die zich in elkaar herkennen elkaar opzoeken. Want alleen van hen neem je wijze raad en goede adviezen aan. Maar ja, ook ik vind dat daar eigenlijk ruimte voor moet zijn binnen de eigen gemeente. Maar ‘eigenlijk’ is een dodelijk woord heb ik ooit geleerd. Er zit het woord ‘lijk’ in, het zet je vast.

Zingen in de kerk

Is zingen in de kerk nu een kwestie van traditie of geloof? Tja, in mijn beleving gaat de traditie voorop. Maar iemand die dat niet als traditie ziet maar als geloofsuiting, die zal het daar niet mee eens zijn. Wat mij betreft zit daar overigens geen oordeel in. Ik denk vooral dat de twee groepen die hier in dit blog genoemd worden elkaars geloof uiteindelijk niet begrijpen.

Lees ook het blog Sluit jouw passie aan bij de passie van jouw kerk? Of misschien wil je meer lezen over mijn idee over zingen in de kerk?

Vertel het een ander!
About the author
Vader, echtgenoot, christen, blogger, leerlingbegeleider, freelance tekstschrijver en jongerencoach. Blogs over passend onderwijs en hoogbegaafdheid kun je vinden op www.chielvoerman.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *